Doğuştan İşitme Kaybı Nedir, Nedenleri Nelerdir? Doğuştan İşitme Engelli Ne Demek?

Doğuştan işitme kaybı nedir?

Doğuştan işitme kaybı, bebeğin doğumda sahip olduğu işitme kaybıdır. Bazen doğumdan hemen sonra yapılan taramayla, bazen de ilerleyen aylarda fark edilir.

Bu kayıp:

• hafif, orta veya ileri derecede olabilir,
• tek kulakta veya iki kulakta görülebilir,
• iletim tipi (dış veya orta kulak kaynaklı) veya sensörinöral (iç kulak veya işitme siniri kaynaklı) olabilir.

Bebekler konuşmayı duyarak öğrendiği için doğuştan işitme kaybının erken fark edilmesi önemlidir.

Doğuştan işitme engelli ne demek?

“Doğuştan işitme engelli” ifadesi günlük dilde, doğumdan itibaren belirgin işitme kaybı olan kişiler için kullanılır. Burada iki kavramı ayırmak faydalı olur:

• İşitme kaybı tıbbi bir tanımdır; işitme testiyle ölçülür.
• İşitme engelliliği ise resmi bir değerlendirmedir; engel oranını yetkili sağlık kurulu belirler.

Doğuştan işitme kaybı olan pek çok çocuk, uygun destekle konuşma seslerine erişebilir. “Engelli” ifadesi, çocuğun iletişim kuramayacağı veya konuşamayacağı anlamına gelmez.

Doğuştan işitme kaybı neden olur?

• Genetik nedenler: Doğuştan işitme kayıplarının önemli bir kısmı genetik nedenlere bağlıdır. Ailede işitme kaybı öyküsü olmasa da genetik bir neden bulunabilir.
• Gebelikte geçirilen enfeksiyonlar: Anne adayının hamilelikte geçirdiği bazı viral enfeksiyonlar (örneğin sitomegalovirüs veya kızamıkçık) bebeğin iç kulağını etkileyebilir.
• Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı.
• Doğum sırasında oksijensiz kalma.
• Ağır seyreden yenidoğan sarılığı.
• Yenidoğan yoğun bakımda uzun süre kalma ve bu süreçte kullanılan bazı ilaçlar.
• Kulak yapısındaki gelişim farklılıkları: Örneğin kulak kanalının gelişmemiş olması.

Bazı durumlarda belirgin bir neden bulunamayabilir.

Doğuştan işitme kaybı nasıl fark edilir?

Türkiye'de yenidoğan bebeklere, doğum yapılan hastanede işitme taraması yapılır. Bu tarama, işitme kaybını henüz belirti vermeden fark etmeyi amaçlar.

Uluslararası öneriler bu süreç için 1-3-6 kuralını hedef olarak gösterir: işitme taraması ilk 1 ay, tanı ilk 3 ay, gerekli müdahale ilk 6 ay içinde. Bunun nedeni, ilk ayların ve yılların dil gelişimi için önemli olmasıdır.

Taramadan “tekrar” sonucu çıkması her zaman işitme kaybı olduğu anlamına gelmez; ancak ileri testlerin zamanında yapılması gerekir. Bebeklerde fark edilebilecek belirtileri bebeklerde işitme kaybı yazımızda, testlerin nasıl yapıldığını yenidoğan işitme testi yazımızda anlattık.

Doğuştan işitme kaybı düzelir mi?

Doğuştan iletim tipi kayıplar tedaviyle düzelebilir; sensörinöral kayıplar ise genellikle kalıcıdır:

• İletim tipi kayıplar: Örneğin orta kulakta sıvıya bağlı kayıplar tedaviyle düzelebilir. Kulak yapısındaki bazı farklılıklar ise cerrahi veya kemik yolu cihazlarla değerlendirilebilir.
• Sensörinöral kayıplar: İç kulaktaki tüylü hücreler kendini yenileyemediği için genellikle kalıcıdır.

Kalıcı olması, çocuğun konuşma seslerine erişemeyeceği anlamına gelmez. Bu durumda amaç, kulağı eski haline getirmek değil, çocuğun seslere erişmesini sağlamaktır.

Doğuştan işitme kaybında hangi seçenekler var?

Tedavi ve destek planı; kaybın türüne, derecesine ve çocuğun durumuna göre hekim ve odyoloji ekibi tarafından belirlenir.

İşitme cihazı: İç kulakta çalışan hücreler varsa, sesleri çocuğun işitme kaybına göre güçlendirerek konuşma seslerine erişimini destekler. Bebeklerde çoğunlukla kulak arkası cihazlar kullanılır.

Koklear implant: Çok ileri derecede sensörinöral kayıplarda ve işitme cihazından yeterli fayda alınamadığında değerlendirilir. İç kulağın yerine işitme sinirini doğrudan uyaran, cerrahi olarak yerleştirilen bir sistemdir. Karar hastanede KBB ve odyoloji ekibi tarafından verilir.

Kemik yolu sistemler: Kulak kanalı gelişmemiş çocuklarda değerlendirilebilir.

Dil ve konuşma desteği: Cihaz veya implant tek başına yeterli değildir. Çocuğun sesleri anlamlandırması ve konuşmayı geliştirmesi için dil ve konuşma terapisi ve aile rehberliği sürecin önemli bir parçasıdır.

İşitme cihazı mı, koklear implant mı?

Genel yaklaşım, önce uygun işitme cihazının denenmesi ve yeterli fayda alınamazsa implantın değerlendirilmesidir. Ancak her çocuğun durumu farklıdır.

Dil ve konuşma gelişimi nasıl desteklenir?

• Cihazın veya implantın düzenli kullanılması
• Kontrol randevularının aksatılmaması
• Dil ve konuşma terapisi
• Ailenin sürece aktif katılımı: bebekle konuşmak, şarkı söylemek, kitap okumak

Dil gelişimi; işitme kaybının derecesine, müdahalenin zamanına, cihazın düzenli kullanımına ve ailenin desteğine bağlı olarak zaman içinde gelişir. Eğitim süreci hakkında daha fazla bilgiyi işitme yetersizliği yazımızda bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular