Vertigo nedir, BPPV ne demek?
Vertigo, çevrenizin ya da kendinizin dönüyormuş gibi hissedildiği baş dönmesidir. Vertigo bir hastalık değil, bir belirtidir; altında farklı nedenler olabilir.
En sık neden BPPV'dir (benign paroksismal pozisyonel vertigo, yani iyi huylu pozisyonel vertigo). Bu durumda iç kulaktaki küçük kalsiyum kristalleri (otokonya) bulundukları yerden ayrılıp denge kanallarından birine geçer. Başınızı belirli bir yöne çevirdiğinizde, yatağa yattığınızda ya da yataktan kalktığınızda kısa süreli ama şiddetli bir baş dönmesi başlar.
BPPV dışında vertigoya yol açabilen başka durumlar da vardır: Ménière hastalığı, vestibüler nörit (denge sinirinin iltihabı), labirentit ve vestibüler migren bunlardan bazılarıdır. Bu durumlarda BPPV için kullanılan egzersizler işe yaramaz; bu yüzden doğru tanı her zaman önce gelir.
Vertigo egzersizleri ne işe yarar?
Vertigo egzersizleri iki farklı amaçla kullanılır:
- Kristalleri yerine taşıyan manevralar (repozisyon manevraları): Başın ve gövdenin belirli bir sırayla döndürülmesiyle, kanala kaçan kristallerin iç kulakta zarar vermeyecekleri bölgeye geri taşınması amaçlanır. Epley ve Semont manevraları bu gruptadır.
- Alıştırma egzersizleri: Denge sisteminin baş dönmesine alışmasını ve uyum sağlamasını amaçlar. Brandt-Daroff egzersizleri ve vestibüler rehabilitasyon programları bu gruptadır.
Uluslararası klinik kılavuzlar, BPPV'de repozisyon manevralarını tanı konduktan sonra uygulanan temel yöntemler arasında sayar. Ancak hangi manevranın uygun olduğu, kristallerin hangi kanalda ve hangi kulakta olduğuna göre değişir.
En bilinen vertigo egzersizleri nelerdir?
| Egzersiz | Amacı | Kim uygular veya öğretir? |
|---|---|---|
| Epley manevrası | Arka kanaldaki kristalleri yerine taşımak | Hekim veya fizyoterapist uygular; uygun görülürse evde nasıl yapılacağını gösterir |
| Semont manevrası | Arka kanaldaki kristalleri yerine taşımak (Epley'e alternatif) | Hekim veya fizyoterapist |
| Brandt-Daroff egzersizleri | Denge sistemini baş dönmesine alıştırmak | Hekim veya fizyoterapist önerir ve öğretir |
| Foster manevrası | Kişinin kendi başına uygulayabilmesi için geliştirilmiş bir repozisyon yöntemi | Uygunluğuna hekim karar verir |
| Vestibüler rehabilitasyon | Denge ve göz-baş koordinasyonunu geliştirmek | Fizyoterapist, kişiye özel program |
Bu egzersizlerin adlarını bilmek faydalıdır; ancak hangisinin size uygun olduğunu ve doğru yönünü muayene belirler.
Neden önce tanı gerekir?
Vertigo egzersizlerinin evde “kendi kendine” denenmesi şu nedenlerle önerilmez:
- Yanlış kulak veya yanlış kanal: Manevralar, kristallerin bulunduğu kulağa ve kanala göre yapılır. Bunu belirlemek için hekim muayenede özel pozisyon testleri uygular. Yanlış yönde yapılan manevra fayda sağlamayabilir.
- Vertigonun nedeni BPPV olmayabilir: Ménière hastalığı, vestibüler nörit veya beyinle ilgili nedenler de baş dönmesi yapabilir. Bu durumlarda egzersizle zaman kaybetmek doğru tanıyı geciktirir.
- Düşme ve boyun riski: Hareketler sırasında baş dönmesi geçici olarak artabilir. Boyun veya sırt sorunu olanlarda bazı pozisyonlar uygun olmayabilir.
Tanı konduktan sonra hekiminiz, evde uygulayabileceğiniz bir egzersizi size gösterebilir ve ne sıklıkla yapacağınızı söyler.
Evde uygularken nelere dikkat edilmeli?
Hekiminiz veya fizyoterapistiniz size evde yapmanız için bir egzersiz gösterdiyse:
- Egzersizi yalnızca size gösterildiği şekilde ve önerilen sıklıkta yapın.
- İlk uygulamalarda yanınızda biri bulunsun; baş dönmesi geçici olarak artabilir.
- Yatağın üzerinde, aydınlık ve güvenli bir ortamda yapın; banyo, merdiven gibi düşme riski olan yerlerden kaçının.
- Egzersizden sonra hemen ayağa kalkmayın; bir süre oturarak dinlenin.
- Baş dönmesi her uygulamada artıyorsa, yeni belirtiler ortaya çıkıyorsa veya birkaç hafta içinde düzelme yoksa yeniden muayene olun.
Ne zaman beklemeden doktora gitmelisiniz?
Aşağıdaki durumlarda egzersiz denemeden önce bir KBB veya nöroloji uzmanına başvurun:
- Baş dönmesini ilk kez yaşıyorsanız
- Baş dönmesiyle birlikte işitme kaybı, kulak çınlaması veya kulakta dolgunluk varsa
- Baş dönmesi saatlerce sürüyor ve geçmiyorsa
- Daha önce kafa travması geçirdiyseniz
- Baş ağrısı ile birlikte baş dönmesi yaşıyorsanız
Vertigo ve işitme arasında bir ilişki var mı?
İşitme ve denge organları iç kulakta yan yana bulunur. Bu yüzden bazı durumlarda baş dönmesi ile işitme şikâyetleri birlikte görülebilir. Örneğin Ménière hastalığında baş dönmesi atakları kulak çınlaması, kulakta dolgunluk ve dalgalanan işitme kaybıyla birlikte ortaya çıkabilir.
Baş dönmesiyle birlikte işitmenizde değişiklik fark ettiyseniz önce KBB hekimine başvurmanız gerekir. İşitmenizdeki değişikliği ölçmek için işitme testi de bu değerlendirmenin bir parçası olabilir. Denge bozukluklarının tanı ve tedavisi ise KBB ve nöroloji hekimleri tarafından yapılır.
Neva İşitme, Sancaktepe ve Çekmeköy'de 2009'dan beri hizmet veren SGK anlaşmalı işitme cihazı merkezidir.
İşitme testiİşitmenizde değişiklik fark ettiniz mi?Sancaktepe ve Çekmeköy şubelerimizde işitme testi yapıyoruz; işitme testi için ücret alınmaz. Randevu için bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Evde vertigo egzersizi yapmak güvenli mi?
Tanı konduktan ve hekiminiz veya fizyoterapistiniz egzersizi gösterdikten sonra, önerildiği şekilde yapıldığında genellikle güvenlidir. Tanı konmadan, internetten öğrenilen hareketleri denemek önerilmez; yanlış kulağa yapılabilir veya baş dönmesinin başka bir nedeni gözden kaçabilir.
Vertigo kendiliğinden geçer mi?
BPPV'ye bağlı vertigo bazı kişilerde haftalar içinde kendiliğinden geçebilir. Ancak bu süreçte düşme riski devam eder ve başka nedenlerin dışlanması gerekir. Bu yüzden baş dönmesi yaşıyorsanız muayene olmanız önerilir.
Vertigo için hangi doktora gidilir?
İlk başvuru genellikle KBB (kulak burun boğaz) uzmanınadır. Nörolojik belirtiler varsa nöroloji uzmanı da değerlendirmeye katılır.
Vertigo tekrar eder mi?
BPPV tedaviden sonra tekrarlayabilir. Belirtiler yeniden başlarsa, daha önce size gösterilen egzersizi hekiminize danışarak tekrar uygulayabilirsiniz.
Vertigo işitme kaybı yapar mı?
BPPV tek başına işitme kaybına yol açmaz. Baş dönmesiyle birlikte işitme kaybı varsa, Ménière hastalığı veya iç kulağı etkileyen başka bir durum söz konusu olabilir; bu durumda KBB değerlendirmesi gerekir.
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation, Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (2017 güncellemesi)
- NHS, Benign paroxysmal positional vertigo (BPPV) hasta bilgilendirme sayfası
