Odyogram Nasıl Okunur? Semboller ve Örnek Sonuçlar

Odyogram nedir?

Odyogram, saf ses odyometrisi adı verilen işitme testinin sonuçlarının işlendiği grafiktir. Test sırasında farklı perdelerde sesler verilir ve her perdede duyabildiğiniz en kısık ses, yani duyma eşiğiniz, grafiğe işaretlenir.

Odyogram bir "fotoğraf" gibidir: işitmenizin o günkü durumunu her iki kulak ve her perde için ayrı ayrı gösterir.

Odyogramın eksenleri

Yatay eksen: Frekans (Hz) Sesin perdesini gösterir. Soldan sağa doğru kalın seslerden tiz seslere gider. Genellikle 250 Hz'den 8000 Hz'e kadar uzanır.

• Sol taraf (250–500 Hz): Kalın sesler; örneğin erkek sesi, buzdolabı uğultusu.
• Orta (1000–2000 Hz): Konuşmanın büyük kısmı.
• Sağ taraf (4000–8000 Hz): Tiz sesler; örneğin "s", "ş", "f" harfleri, kuş sesi.

Dikey eksen: Şiddet (dB) Sesin yüksekliğini gösterir. Yukarıdan aşağıya doğru kısık seslerden yüksek seslere gider. En üstte çok kısık sesler, en altta çok yüksek sesler vardır.

Bu yüzden odyogramda aşağı inmek, kaybın artması demektir: o perdeyi duymak için daha yüksek ses gerekmiştir.

Odyogramdaki semboller ne anlama gelir?

Kullanılan semboller merkezden merkeze küçük farklılıklar gösterebilir; raporunuzdaki açıklamaya bakın.

Hava yolu nedir? Ses kulaklıkla verilir ve dış kulak, orta kulak ve iç kulaktan geçer. İşitme yolunun tamamını ölçer.

Kemik yolu nedir? Kulağın arkasındaki kemiğe küçük bir titreştirici yerleştirilir. Titreşim doğrudan iç kulağa ulaşır. İç kulağın durumunu gösterir.

Normal işitme odyogramda nasıl görünür?

Normal işitmede hava yolu ve kemik yolu işaretlerinin hepsi grafiğin üst kısmında, normal sınırın içinde yer alır. Normal sınır, kullanılan sınıflamaya göre genellikle 20 veya 25 dB olarak kabul edilir. Derecelerin ayrıntısını işitme kaybı dereceleri yazımızda anlattık.

Örnek odyogram desenleri

Aşağıdaki desenler yalnızca genel bir fikir verir. Gerçek odyogramlar daha karmaşık olabilir ve yorumu hekim veya odyolog yapar.

1. İletim tipi işitme kaybı Kemik yolu işaretleri normal sınırda, hava yolu işaretleri aşağıda. İki çizgi arasında boşluk (hava-kemik aralığı) vardır. Sorun dış veya orta kulaktadır. Örnek: kulak kiri tıkacı, orta kulakta sıvı, otoskleroz.

2. Sensörinöral işitme kaybı Hava yolu ve kemik yolu işaretleri birlikte aşağıda ve birbirine yakın. Aralarında belirgin boşluk yoktur. Sorun iç kulakta veya işitme sinirindedir.

3. Mikst tip işitme kaybı Kemik yolu işaretleri aşağıda, hava yolu işaretleri daha da aşağıda. Hem iç kulak etkilenmiştir hem de iletimde sorun vardır.

4. Yaşa bağlı işitme kaybı (eğimli desen) Sol tarafta (kalın seslerde) işaretler yukarıda, sağa doğru (tiz seslere doğru) giderek aşağı iner. Grafik sağa doğru eğimli bir çizgi gibi görünür. Bu yüzden kişi sesleri duyar ama tiz harfleri ayırt etmekte zorlanır.

5. Gürültüye bağlı işitme kaybı (çentik) İşaretler genel olarak yukarıdadır, ancak 3000–6000 Hz civarında, özellikle 4000 Hz'de belirgin bir çukur (çentik) oluşur, ardından 8000 Hz'de kısmen yukarı çıkar. Bu desen, uzun süre gürültüye maruz kalan kişilerde sık görülür.

Kalın seslerde kayıp (yükselen desen) Sol tarafta işaretler aşağıda, sağa doğru yukarı çıkar. Daha az görülür; Meniere hastalığının erken döneminde görülebilir.

Odyogramda iki kulak farklıysa

Sağ ve sol kulağın işaretleri arasında belirgin fark olması (asimetrik işitme kaybı), özellikle tek kulakta yeni fark edilen bir kayıpsa, nedeninin araştırılmasını gerektirir. Hekim bu durumda ek tetkikler isteyebilir.

Odyogram tek başına yeterli mi?

Odyogram önemli bir bilgi verir, ama tek başına her şeyi göstermez:

• Konuşmayı ne kadar anladığınızı konuşma odyometrisi gösterir.
• Orta kulağın durumunu timpanometri gösterir.
• Günlük hayatta yaşadığınız zorluk odyogramda görünmez.

Bu yüzden işitme cihazı gibi kararlar yalnızca odyograma bakılarak verilmez; bütün testler ve sizin ihtiyaçlarınız birlikte değerlendirilir.

Odyogramda konuşma sesleri nerede?

Bazı odyogramlarda, günlük konuşma seslerinin grafik üzerindeki yerini gösteren, muz şekline benzeyen bir alan çizilir. Buna konuşma muzu denir. Bu alan, normal bir konuşmadaki sesli ve sessiz harflerin hangi perde ve şiddette yer aldığını gösterir.

• Sesli harfler (a, e, o) alanın sol ve üst kısmında, yani kalın ve görece yüksek seslerdedir.
• Sessiz harfler (s, ş, f, t) sağ ve üst kısımda, yani tiz ve kısık seslerdedir.

Sizin işaretleriniz bu alanın altında kalıyorsa, o sesleri duymakta zorlanıyorsunuz demektir. Örneğin tiz seslerde kaybı olan biri sesli harfleri duyar ama sessiz harfleri kaçırır. Bu, "duyuyorum ama anlamıyorum" şikâyetinin odyogramdaki karşılığıdır.

Odyogramı neden saklamalısınız?

İşitme testi sonuçlarınızı saklamanız faydalıdır. Yeni bir testte önceki odyogramlarla karşılaştırma yapılarak işitmenizin zaman içinde değişip değişmediği görülebilir. Bu, özellikle işitme cihazı kullananlarda cihaz ayarlarının güncellenmesi açısından önemlidir.

Kemik yolu neden her zaman ölçülmez?

Bazı odyogramlarda yalnızca hava yolu işaretleri bulunur. Hava yolu sonuçları normal sınırlardaysa, kemik yolunun da normal olması beklendiği için ayrıca ölçülmeyebilir. Hava yolunda kayıp saptandığında ise kemik yolu ölçülerek kaybın türü (iletim, sensörinöral veya mikst) belirlenir.

Bu yüzden odyogramınızda kemik yolu işaretleri yoksa, bu bir eksiklik olmayabilir. Merak ettiğiniz bir nokta varsa testi yapan kişiye veya hekiminize sorabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular