Çekiç, Örs ve Üzengi: Kulağımızdaki Üç Küçük Kemik Ne İşe Yarar?

Çekiç, örs ve üzengi nedir?

Bu üç kemik, kulak zarının hemen arkasındaki orta kulakta bulunur ve kemikçik zinciri adı verilen bir yapı oluşturur. Adlarını şekillerinden alırlar:

• Çekiç (malleus): Kulak zarına bağlıdır. Şekli bir çekici andırır.
• Örs (inkus): Çekiç ile üzengi arasında köprü görevi görür. Demircilerin kullandığı örse benzer.
• Üzengi (stapes): İç kulağın girişindeki oval pencereye oturur. Şekli at eyerindeki üzengiye benzer. Üzengi, insan vücudundaki en küçük kemiktir.

Çekiç, örs ve üzenginin görevi nedir?

Kemikçiklerin görevi, kulak zarına ulaşan ses titreşimini iç kulağa iletmek ve bu sırada güçlendirmektir:

1. 01Ses dalgaları kulak zarını titreştirir.
2. 02Kulak zarına bağlı çekiç bu titreşimle hareket eder.
3. 03Titreşim örs aracılığıyla üzengiye aktarılır.
4. 04Üzengi, oval pencere üzerinden iç kulaktaki sıvıyı hareket ettirir; iç kulak da bu hareketi sinir sinyaline dönüştürür.

Kulak zarı→Çekiç→Örs→Üzengi→İç kulak

Kemikçikler neden önemli?

Ses havada ilerler; ama iç kulağın içi sıvıyla doludur. Havadaki ses doğrudan sıvıya çarpsaydı, enerjisinin büyük kısmı yansıyıp kaybolurdu. Tıpkı havadan suya bağırdığınızda sesinizin suyun içinden zor duyulması gibi.

Kemikçik zinciri bu kaybı önler. Geniş kulak zarına gelen titreşim, çok daha küçük olan üzengi tabanına aktarılır; kemikçiklerin kaldıraç etkisi de buna eklenir. Böylece titreşim, iç kulaktaki sıvıyı hareket ettirebilecek güce ulaşır.

Sesin kulaktan beyne yolculuğunun tamamını duyma olayı nasıl gerçekleşir yazımızda anlattık.

Kemikçikler hasar görürse ne olur?

Kemikçik zincirinde bir sorun olduğunda ses iç kulağa iyi iletilemez ve iletim tipi işitme kaybı oluşur. Sık görülen nedenler:

• Otoskleroz: Üzengi kemiğinin çevresinde anormal kemik oluşumu nedeniyle üzenginin hareketinin kısıtlanmasıdır. Genellikle yavaş ilerleyen işitme kaybıyla kendini gösterir.
• Kronik orta kulak iltihabı: Uzun süren iltihap kemikçiklerde aşınmaya yol açabilir.
• Travma: Kafaya alınan darbe veya kulağa sivri bir cisim sokulması, kemikçik zincirinde kopma veya yerinden çıkmaya neden olabilir.
• Doğuştan farklılıklar: Bazı kişilerde kemikçikler doğuştan farklı gelişmiş olabilir.

Belirtiler arasında işitme azalması, kulakta dolgunluk hissi ve bazen kulak çınlaması bulunur.

Kemikçik sorunları nasıl anlaşılır?

1. 01KBB muayenesi: Kulak zarı ve orta kulak incelenir.
2. 02İşitme testi (saf ses odyometrisi): Kemikçik sorunlarında kemik yolu eşikleri normale yakınken hava yolu eşikleri yüksektir. Aradaki farka hava-kemik aralığı denir; bu, iletim sisteminde bir sorun olduğunu gösterir.
3. 03Timpanometri: Kulak zarının ve orta kulağın hareketliliğini değerlendirir.
4. 04Gerekirse görüntüleme: Hekim gerekli görürse ek tetkikler isteyebilir.

Kemikçik sorunlarının tedavisi var mı?

Tedavi, sorunun nedenine göre KBB hekimi tarafından planlanır. Orta kulak iltihabı tedavi edilebilir. Otoskleroz gibi bazı durumlarda, üzengi kemiğine yönelik cerrahi girişimler (örneğin stapedotomi) değerlendirilebilir. Hasar görmüş kemikçik zincirinin onarılması da bazı durumlarda mümkündür.

Ameliyatın uygun olup olmadığına ve olası sonuçlarına hekim karar verir. Cerrahinin uygun olmadığı veya tercih edilmediği durumlarda işitme cihazı veya kemik yolu cihazlar değerlendirilebilir.

Sıkça sorulan sorular