Kulağın Bölümleri ve Görevleri: Dış, Orta ve İç Kulak

Kulağın bölümleri nelerdir?

Dış kulak ve görevleri

Kulak kepçesi: Başın iki yanında görünen, kıkırdak ve deriden oluşan kısımdır. Sesleri toplar ve kulak yoluna yönlendirir. Kendine özgü kıvrımları, sesin önden mi arkadan mı, yukarıdan mı aşağıdan mı geldiğini anlamamıza yardımcı olur.

Dış kulak yolu: Kulak kepçesinden kulak zarına uzanan, yetişkinlerde yaklaşık 2,5 santimetre uzunluğunda, hafif kıvrımlı bir kanaldır. Dış kısmında kulak kirini üreten bezler ve ince kıllar bulunur. Kulak kiri kulak yolunu korur, nemli tutar ve kendiliğinden dışarı atılır.

Kulak zarı: Dış kulak yolunun sonunda bulunan, yaklaşık 1 santimetre çapında ince bir zardır. Dış kulağı orta kulaktan ayırır. Ses dalgaları kulak zarını titreştirir.

Orta kulak ve görevleri

Orta kulak, kulak zarının arkasında bulunan, havayla dolu küçük bir boşluktur.

Çekiç, örs ve üzengi (kulak kemikçikleri): Vücudun en küçük kemikleridir. Birbirine bağlı bir zincir oluştururlar. Kulak zarındaki titreşimi alır, güçlendirir ve iç kulağa aktarırlar. Üzengi, iç kulağın girişindeki oval pencereye oturur.

Östaki borusu: Orta kulağı burnun arka kısmına bağlayan ince bir kanaldır. Orta kulaktaki hava basıncını dış ortamla dengeler ve orta kulaktaki sıvının boşalmasını sağlar. Yutkunurken veya esnerken kısa süre açılır.

Orta kulağın görevi: Havadaki ses titreşimini, iç kulaktaki sıvıyı hareket ettirebilecek güce ulaştırmaktır. Bu güçlendirme olmasaydı, sesin büyük kısmı iç kulağa ulaşamadan kaybolurdu.

İç kulak ve görevleri

İç kulak, kafatası kemiğinin içinde korunan, sıvıyla dolu karmaşık bir yapıdır. Hem işitmeyi hem dengeyi sağlar.

Kulak salyangozu (koklea): Salyangoz kabuğuna benzeyen, yaklaşık iki buçuk tur dönen bir yapıdır. İçinde binlerce tüylü hücre bulunur. Üzengi oval pencereyi hareket ettirdiğinde koklea içindeki sıvı dalgalanır, tüylü hücreler bu hareketi algılar ve sinir sinyaline çevirir. Kokleanın her bölümü farklı perdedeki seslere duyarlıdır: girişe yakın kısmı tiz seslere, en iç kısmı kalın seslere.

Denge organı (vestibüler sistem): Üç yarım daire kanalı ve iki küçük kesecikten oluşur. Başın dönme ve eğilme hareketlerini algılar. Göz ve kaslardan gelen bilgilerle birlikte dengemizi sağlar.

İşitme siniri: Kokleadan gelen sinyalleri beyne taşır. Denge organından gelen sinyaller de denge siniriyle beyne iletilir; bu iki sinir birlikte seyreder.

Kulağın hangi bölümü neyi etkiler?

Sorunun kulağın hangi bölümünde olduğu, işitme kaybının türünü belirler:

İletim tipi kayıpların bir kısmı tedavi edilebilir; sensörinöral kayıplar ise genellikle kalıcıdır.

Kulak denge organı mıdır?

Evet. İç kulak yalnızca işitmeyi değil, dengeyi de sağlar. Bu yüzden iç kulağı etkileyen bazı hastalıklar hem işitme hem denge belirtileri yapabilir. Örneğin Meniere hastalığında baş dönmesi atakları ile işitme azalması birlikte görülür. Konum değişikliğine bağlı baş dönmesi (BPPV) ise denge organındaki küçük kristallerin yer değiştirmesiyle ilgilidir ve işitmeyi etkilemez.

Kulağın gelişimi

Kulağın yapıları anne karnında gelişir. İç kulak, gebeliğin ilk aylarında oluşmaya başlar ve doğumda tam olarak gelişmiş durumdadır. Bu yüzden yenidoğan bebeklerde işitme taraması yapılabilir. Dış kulak yolu ve östaki borusu ise çocuklukta büyümeye devam eder; çocuklarda östaki borusunun kısa ve yatay olması, orta kulak iltihabının çocuklarda daha sık görülmesinin nedenlerinden biridir.

Kulak sağlığını korumak için

Kulağın her bölümünü korumak için alınabilecek basit önlemler vardır:

• Dış kulak: Kulak yoluna pamuklu çubuk veya başka bir cisim sokmayın. Kulak kendini temizler; yalnızca dış kısmını silmek yeterlidir.
• Orta kulak: Soğuk algınlığı sırasında burnunuzu sertçe sümkürmeyin. Uçak inişinde sık sık yutkunun. Çocuklarda kulak ağrısı ve ateşi ciddiye alın.
• İç kulak: Yüksek sesten korunun. Kulaklıkla dinlerken sesi düşük tutun, gürültülü ortamlarda kulak koruyucu kullanın. İç kulaktaki tüylü hücreler hasar gördüğünde kendini yenileyemez.
• Genel sağlık: Diyabet ve yüksek tansiyon gibi hastalıkların takibi, iç kulağın kanlanması açısından da önemlidir.

İşitmenizde bir değişiklik fark ettiğinizde, özellikle tek kulakta ve aniden başladıysa, beklemeden hekime başvurun.

Kulak kepçesinin şekli işitmeyi etkiler mi?

Kulak kepçesinin şekli ve büyüklüğü kişiden kişiye değişir; bu farklılıklar çoğu zaman işitmeyi etkilemez. Kulak kepçesinin kıvrımları sesin yönünü bulmaya yardımcı olur, ancak işitmenin asıl gerçekleştiği yer iç kulaktır.

Bazı bebeklerde kulak kepçesi veya dış kulak yolu doğuştan farklı gelişebilir. Kulak yolu gelişmemişse ya da kapalıysa ses iç kulağa iyi iletilemez. Bu durumda işitme değerlendirilir ve gerekirse kemik yolu sistemler gibi seçenekler düşünülür.

Sıkça sorulan sorular